Dyscyplina przypadku
Rola przypadku w kształtowaniu XX-wiecznej tożsamości artystycznej
DOI:
https://doi.org/10.55225/hcs.533Słowa kluczowe:
przypadek, dyscyplina przypadku, sztuka, twórczość artystycznaAbstrakt
Przypadek odgrywa w twórczości artystycznej znaczącą, aczkolwiek niejawną rolę. Na próżno szukać o nim wzmianek w biografiach artystów czy kronikach ich dzieł. Najczęściej przemilczany, pozostaje wielkim nieobecnym twórczości artystycznej. Kultura Zachodu wyparła go poza mury świątyń sztuki. Wszak sztuka jest dziełem geniuszu, a nie przypadku.
Między innymi dlatego badanie przypadku w twórczości artystycznej musi mieć charakter poszlakowy i opierać się na czytaniu o tym, o czym milczą źródła, bowiem mało o przypadku mówi się wprost. A jednak, czy przypadek można „zaprząc do roboty” i sprawić, aby pomagał w tworzeniu dzieł i powoływaniu kolejnych opusów? Czy przypadek można poddać dyscyplinie, żeby stał się narzędziem w rękach twórcy?
Celem niniejszego artykułu jest próba opisania roli przypadku w twórczości artystycznej w XX wieku. Praca opierać się będzie zarówno na dokumentacji biograficznej, jak i analizie poszczególnych praktyk artystycznych. Przypadek jako metoda twórcza może być nie tylko narzędziem w rękach twórcy, ale i jedną z jego technik artystycznych.
Pobrania
Bibliografia
Action painting, [w:] ENCENC: encyklopedie humanistyczne, 2017, https://encenc.pl/action-painting [dostęp: 21 maja 2023 r.].
Brecht G., Chance imagery, red. M. Tencer, Dijon 2004.
Chołoniewski M., John Cage Silence, http://sme.amuz.krakow.pl/cageconf/wp-content/uploads/2012/10/Marek-Choloniewski-Silence.pdf [dostęp: 21 maja 2023 r.].
Chwiejda E., Dadaizm jako reakcja na upadek kultury europejskiej i pierwszą wojnę światową, https://hi-storylessons.eu/pl/culture/dadaizm-jako-reakcja-na-upadek-kultury-europejskiej-i-pierwsza-wojne-swiatowa/ [dostęp: 21 maja 2023 r.].
Coincidence, [w:] Online Etymology Dictionary, https://www.etymonline.com/search?q=Coincidence [dostęp: 21 maja 2023 r.].
Dolewka M, Rola przypadku w twórczości Witolda Lutowsławskiego. W nawiązaniu do myśli Michała Hellera, „Racjonalia. Z punktu widzenia humanistyki” 2013, nr 3, s. 98–114, https://doi.org/10.15633/r.268.
Eco U., Dzieło otwarte: forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, Warszawa 2008.
Heller M., Filozofia przypadku: kosmiczna fuga z preludium i codą, Kraków 2014.
Iłenda J., Odo Marquarda apologia przypadkowości, „Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka” 1996, nr 1-2 (9-10), s. 178–185.
The Japanese artist Katsushika Hokusai Old Man Crazy to Paint BC Documentary 2017, YouTube, 2017, https://www.youtube.com/watch?v=bbt3FSuPSjo [dostęp: 27 maja 2023 r.]
Jernajczyk J., Portrety Przypadku, „Racjonalia. Z punktu widzenia humanistyki 2013, t. 3, s. 5–20, https://doi.org/10.15633/r.263.
Karpow A., Assemblage, environments and happenings, [w:] Chance, red. M. Iversen, London—Cambridge 2010.
Assemblages, Environments and Happenings, [w:] The Twentieth Century Performance Reader, red. T. Brayshaw, N. Witts, 3rd ed., London—New York 2014.
Koschany R., Przypadek: kategoria egzystencjalna i artystyczna w literaturze i filmie, Wrocław 2006 r.
Kosińska M., Ciało filmu: medium obecnego w powojennej amerykańskiej awangardzie filmowej, Poznań 2012.
Kumaniecki K., Słownik łacińsko-polski: według słownika Hermana Mengego i Henryka Kopii, wyd. 18, Warszawa 1990.
Lutosławski W., Zapiski/ Witold Lutosławski, opr. Z. Skowron, Warszawa 2008.
Mallarmé S., Rzut kośćmi nigdy nie zniesie przypadku, red. K. Bazarnik, Z. Fajfer, tłum. T. Różycki, 2005, http://archiwum.ha.art.pl/wydawnictwo/katalog-ksiazek/193-stephane-mallarme-rzut-koscmi-nigdy-nie-zniesie-przypadku.html [dostęp: 21 maja 2023 r.].
Marquard O., Apologia przypadkowości: studia filozoficzne, tłum. K. Krzemień-Ojak. Warszawa 1994.
Morse B.R., Indeterminacy, the I Ching, and John Cage: A New Design Method for Landscape Architecture, [praca magisterska], University of Arizona, Tucson 2007.
Paja-Stach J., Dzieła otwarte w twórczości kompozytorów XX wieku, Kraków 1992.
Pałasiński P., Amor fati Fryderyka Nietzschego (konieczność i przypadkowość losu człowieka), „Racjonalia. Z punktu widzenia humanistyki” 2013, t. 3, s. 35–56, https://doi.org/10.15633/r.265.
Przypadek, [w:] Wikicytaty, https://pl.wikiquote.org/wiki/Przypadek [dostęp: 18 kwietnia 2023 r.].
Rakoczy M., Pisanie automatyczne, czyli o trudnych związkach awangardy z nowoczesnością, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2019 , nr 2, s. 115–128, https://doi.org/10.26485/ZRL/2019/62.2/7.
Rasula J., Dada po dada, tłum. E. Frelik, „Dekada Krakowska” 2017, nr 6 (34), s. 6–13.
Richter H., Dada, Art and Anti-Art, tłum. D. Britt, New York 1965.
Schopenhauer A., Czworaki korzeń zasady racji dostatecznej, tłum. J. Marzęcki, Kęty 2003.
Sheppard R., Dadaizm, modernizm, postmodernizm, tłum. J. Parniewska, „Dekada Krakowska” 2017, nr 6 (34), s. 14–22.
Śniedziewski P., „Rzut kośćmi” Mallarmégo — od oralnej metafory milczenia do piśmiennej metafory bieli, „Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” 2010, nr 1–2, s. 193–207.
Taborska A., Ptak Przełożony Max Ernst, „Tygodnik Powszechny” 2013, nr 28 (dodatek), https://www.tygodnikpowszechny.pl/ptak-przelozony-max-ernst-19907, [dostęp: 27 maja 2023 r.].
Wołek M., Początki kategorii przypadku w sztuce, „Folia Philosophica” 2016, t. 36, s. 79–89.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Marcin Oleś

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.