Wpływ składu mineralnego oraz aktywacji chemicznej surowców ilastych na wytrzymałość na zginanie tworzyw ceramicznych
DOI:
https://doi.org/10.55225/sti.711Słowa kluczowe:
minerały ilaste, wytrzymałość na zginanie, moduł pękania, aktywacja sodowa, smektyt, kaolinit, illit, tworzywa ceramiczne, wytrzymałość w stanie powietrznie suchymAbstrakt
Wytrzymałość mechaniczna tworzyw ceramicznych w stanie powietrznie suchym jest jednym z kluczowych parametrów technologicznych determinujących przebieg procesów formowania, suszenia oraz transportu surowych wyrobów ceramicznych. W niniejszej pracy oceniono wpływ składu mineralnego oraz aktywacji chemicznej surowców ilastych na wytrzymałość na zginanie tworzyw ceramicznych, ze szczególnym uwzględnieniem kaolinitu, iłów illitowych oraz surowców bogatych w smektyty. Dodatkowo zbadano wpływ dodatku piasku kwarcowego oraz aktywacji sodowej (Na₂CO₃) na właściwości mechaniczne próbek.
Próbki przygotowano z kaolinu KOC, iłu krakowieckiego oraz iłu bentonitowego ze złoża Bełchatów, zarówno w postaci niemodyfikowanej, jak i po aktywacji sodowej w zakresie 3–10% Na₂CO₃. W przypadku mas bentonitowych zastosowano dodatek piasku kwarcowego w ilości 10–30%. Wytrzymałość na zginanie oznaczono metodą trójpunktowego zginania w stanie powietrznie suchym oraz po suszeniu w temperaturze 105 °C. Dodatkowo przeanalizowano wilgotność próbek po suszeniu.
Uzyskane wyniki wykazały istotny wpływ zarówno składu mineralnego, jak i modyfikacji chemicznej na wartości modułu pękania. Najwyższą wytrzymałość na zginanie w stanie powietrznie suchym uzyskano dla surowców bogatych w smektyty, natomiast masy na bazie kaolinu charakteryzowały się najniższą zdolnością wiążącą. Aktywacja sodowa prowadziła do wyraźnej poprawy wytrzymałości wszystkich badanych tworzyw ceramicznych, przy czym efekt ten był silnie zależny od rodzaju surowca oraz jego rozkładu wielkości cząstek. W przypadku mas bentonitowych zawierających 30% piasku kwarcowego najwyższe wartości modułu pękania uzyskano przy dodatku 10% Na₂CO₃, co wskazuje na istnienie optymalnego poziomu aktywacji sodowej dla tego układu. Próbki suszone w temperaturze 105 °C wykazywały wyższe wartości wytrzymałości, co przypisano ściślejszemu upakowaniu pakietów minerałów ilastych oraz wzmocnieniu oddziaływań elektrostatycznych.
Pobrania
Bibliografia
Nait-Ali B, Alzina A, Lauro N, Smith DS. Perspectives in drying of ceramics. Open Ceramics. 2024;17:100554. https://doi.org/10.1016/j.oceram.2024.100554.
Dondi M, Raimondo M, Zanelli C. Clays and bodies for ceramic tiles: Reappraisal and technological classification. Applied Clay Science. 2014;96:91–109. https://doi.org/10.1016/j.clay.2014.01.013.
Lauro N, Oummadi S, Alzina A, Nait-Ali B, Smith DS. Computer model of drying behaviour of ceramic green bodies with particular reference to moisture content dependent properties. Journal of the European Ceramic Society. 2021;41(14):7321–7329. https://doi.org/10.1016/j.jeurceramsoc.2021.07.042.
Murzyn P, Brylska E, Stolecki J. Ceramiczne materiały budowlane: metody badań surowców i wyrobów. Kraków: Wydawnictwo AGH; 2014.
Vieira CMF, Sánchez R, Monteiro SN. Characteristics of clays and properties of building ceramics in the state of Rio de Janeiro, Brazil. Construction and Building Materials. 2008;22(5):781–787. https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2007.01.006.
Wyszomirski P, Galos K. Surowce mineralne i chemiczne przemysłu ceramicznego. Kraków: Uczelniane Wydawnictwo Naukowo-Dydaktyczne AGH; 2007.
Kordek M. Technologia ceramiki. Cz. 1. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne; 1975.
Reed JS. Principles of Ceramics Processing. 2nd ed. New York: Wiley; 1995.
Carter CB, Norton MG. Ceramic Materials: Science and Engineering. New York: Springer; 2013.
Stoch L. Minerały ilaste. Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne; 1974
Pisarczyk S. Gruntoznawstwo inżynierskie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2014.
Handke M. Krystalochemia krzemianów. Kraków: Wydawnictwo AGH; 2005.
Bergaya F, Lagaly G. Handbook of Clay Science. 2nd ed. Amsterdam: Elsevier; 2013.
Wilson, I. Applied Clay Mineralogy. Occurrences, processing and application of kaolins, bentonite, palygorskitesepiolite, and common clays. Clays and Clay Minerals. 2007;55:644–645. https://doi.org/10.1007/BF03406033.
Jasmund K, Lagaly G. Tonminerale und Tone. Darmstadt: Steinkopff Verlag; 1993.
Stoch L, Widaj J. Zależność wytrzymałości mechanicznej od uziarnienia surowców ilastych. Ceramika. 1970;2:45–56.
Vaculíková L, Plevová E, Vallová S, Koutník I. Characterization and differentiation of kaolinites from selected Czech deposits using infrared spectroscopy and differential thermal analysis. Acta Geodynamica Geomaterialia. 2011;8(1):59–67.
Śliwa T. Analiza odkształcania i pękania materiałów ilastych podczas suszenia konwekcyjnego. [Doctoral thesis]. Poznań: Politechnika Poznańska; 2014.
Bergaya F, Theng BKG, Lagaly G, editors. Handbook of Clay Science. Amsterdam–Tokyo: Elsevier; 2006.
Murray HH. Developments in Clay Science. Vol. 2. Amsterdam: Elsevier Science; 2007.
Ayadi A, Baklouti S, Kammoun A, Soro J. Study of clay’s mineralogy effect on mechanical properties of ceramic body using an experimental design. International Journal of Applied Ceramic Technology. 2021;19(3):1477–1489. https:doi.org/10.1111/ijac.13983.
Bernhardt M, Justnes H, Tellesbø H, Wiik K. The effect of additives on the properties of lightweight aggregates produced from clay. Cement and Concrete Composites. 2014;53:233–238. https://doi.org/10.1016/j.cemconcomp.2014.07.005.
Ayari F, Srasra E, Trabelsi-Ayadi M. Effect of exchangeable cations on the physicochemical properties of smectite. Surface Engineering and Applied Electrochemistry. 2007;43(5):369–378. https://doi.org/10.3103/S1068375507050110.
Slaný M, Jankovič L, Madejová J. Near-IR study of the impact of alkyl-ammonium and -phosphonium cations on the hydration of montmorillonite. Journal of Molecular Structure. 2022;1256:132568. https://doi.org/10.1016/j.molstruc.2022.132568.
Kłapyta Z, Żabiński W, editors. Sorbenty mineralne Polski. Kraków: Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne AGH; 2008.
Galos K, editor. Surowce skalne: surowce ilaste. Kraków: Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk; 2004.
Panna W, Wyszomirski P, Motyka J. (2012). Bentonit z Kopernicy jako materiał do zastosowań hydroizolacyjnych. Zeszyty Naukowe IGSMiE PAN. 2012;83:131–145.
Panna W, Prosowicz G, Wyszomirski P. Ocena zawartości smektytu w niektórych ceramicznych surowcach ilastych na podstawie spektrofotometrycznych badań sorpcyjnych. Chemik. 2014;68(7):612–619.
Panna W, Wyszomirski P, Gasek K, Dudek R, Łabuz A. (2015). Hot stage microscopy in determining the suitability of selected clay rocks from South-Eastern Poland to manufacture lightweight aggregates. Cement, Wapno, Beton. 2015;20(2):79–87.
Komadel P. Chemically modified smectites. Clay Minerals. 2003;38(1):127–138. https://doi.org/10.1180/0009855
Oczoś K. Kształtowanie ceramicznych materiałów technicznych. Rzeszów: Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej; 1996.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Sebastian Dydo, Wojciech Panna, Jarosław Cyboroń, Radosław Madej

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.