Portret psychologiczny osoby starszej – doświadczanie straty w późnej dorosłości

Autor

  • Alena Stefańska Akademia Tarnowska, Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu, Katedra Kierunku Lekarskiego, Tarnów, Polska

DOI:

https://doi.org/10.55225/hppa.688

Słowa kluczowe:

mental health, grief, development, aging, personality

Abstrakt

Współczesna literatura pokazuje rosnące zainteresowanie tematyką starzenia się, starości czy późnej dorosłości. Według WHO, późna dorosłość rozpoczyna się w wieku 60 lat. Nie wszyscy jesteśmy równi wobec upływającego czasu. Adaptacja do starzenia się wiąże się między innymi z umiejętnością radzenia sobie z poczuciem straty, które jest dominującym elementem wizerunku starzejącej się osoby. W literaturze przedmiotu wspomina się o takich doświadczeniach, jak utrata zdrowia, sprawności fizycznej, atrakcyjności fizycznej i seksualnej. Zmiany na tym etapie życia obejmują również takie aspekty, jak status społeczny i ekonomiczny, co wiąże się z przejściem na emeryturę. Rozwój świadomości społecznej w zakresie zdrowia, higieny i odżywiania, a także postęp medycyny i technologii przyczyniły się do wydłużenia średniej długości życia. Aby jednak „jesień życia” była radosna, ważna jest dobra kondycja fizyczna, pozytywne nastawienie psychiczne, akceptacja starzenia się i odnalezienie w nim elementów, które pozwolą cieszyć się tym etapem życia. Artykuł opisuje najważniejsze zmiany biologiczne, psychologiczne i społeczne, z którymi borykają się osoby starzejące się. Wskazuje również, w jaki sposób osoby starsze mogą dostosować się do tych wyzwań i jednocześnie zachować poczucie sensu życia.

Statystyka pobrań

Statystyki pobrań nie są jeszcze dostępne

Finogenow M. Rozwój w okresie późnej dorosłości – szanse i zagrożenia. Acta Univ Lodz. Folia Oecon. 2013;297:93-104. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6018.297.08   Google Scholar

Bidzan L, Łapin J, Sołtys K, Turczyński J. Geriatryczna Skala Depresji (Geriatric Depression Scale) jako pomocnicze narzędzie diagnostyczne u pacjentów powyżej 55 roku życia. Psychiatr Pol. 2002;36(6):187-192.   Google Scholar

Niewiedział D, Steciąg M. Stara kobieta – wizerunki językowe i psychologiczne (Rekonesans badawczy). Rocznik Lubuski. 2016;42(1):367-381.   Google Scholar

Przewłocka-Alves A. Psychologia starości w ujęciu psychoanalitycznym i perspektywy psychoterapeutyczne. Theol Wratislav. 2015;10:27-36.   Google Scholar

Steuden S. Psychologia starzenia się. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2012:93-100.   Google Scholar

Olszewski H. Dysadaptacja w starości jako forma słabości umysłu. W: Kielar-Turska M, editor. Siła umysłu w starości: starość: jak ją widzi psychologia. Kraków: Akademia Ignatianum; 2019:233-250.   Google Scholar

Dudek D. Zagadnienia związane z psychiką osób w wieku podeszłym: psychopatologia. W: Cybulski M, Waszkiewicz N, editors. Psychogeriatria. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2022.   Google Scholar

Zych A. Psychoanalityczna koncepcja człowieka starego. Eduk Anal Transakcyjna. 2017;6:157-173. DOI: https://doi.org/10.16926/eat.2017.06.10   Google Scholar

De Masi F. Kres istnienia: psychoanalityczne rozważania o przemijalności. Warszawa: Oficyna Ingenium; 2020;103-135.   Google Scholar

Oleś P. Psychologia człowieka dorosłego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2012.   Google Scholar

Szczuka J, Steuden S. Postrzeganie czasu i poczucie dobrostanu w adaptacji do starości. Psychol Rozw. 2020;25(3):65-76. doi: 10.4467/20843879PR.20.019.13156. DOI: https://doi.org/10.4467/20843879PR.20.019.13156   Google Scholar

Januszewska I, Januszewski J, Gałkowska-Bachanek M. Upływ czasu a ocena życia i postawa wobec starości. W: Brudek P, Steuden S, Januszewska I, Gamrowska A, editors. Oblicza starości we współczesnym świecie. T. 1: Perspektywa psychologiczno-medyczna. Lublin: Wydawnictwo KUL; 2015;1:73–88.   Google Scholar

Straś-Romanowska M. Późna dorosłość: wiek starzenia się. W: Harwas-Napierała B, Trempała J, editors. Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2006.   Google Scholar

Sikorska I. Ja cielesne w biegu życia. W: Kubacka-Jasiecka D, Kuleta M, editors. W kręgu psychologicznej problematyki tożsamości. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego; 2008;45-60.   Google Scholar

Suwiński E. Współczesny wymiar starzenia się i starości. 21st Century Pedagogy. 2018;2(2):49-66. doi: 10.2478/ped21-2018-0015. DOI: https://doi.org/10.2478/ped21-2018-0015   Google Scholar

Król J, Boniecka K, Rzepa T. Perspektywa czasowa w okresie późnej dorosłości i jej znaczenie dla satysfakcji z życia uczestniczek Uniwersytetu Trzeciego Wieku – doniesienia wstępne. Pol Forum Psychol. 2016;21(4):589-601. doi: 10.14656/PFP20160406.   Google Scholar

Bień B, Derejczyk J. Zdrowie i opieka zdrowotna osób starszych. W: Szatur-jaworska B, Rysz-Kowalczyk B, Imiołczyk B, editors. Sytuacja osób starszych w Polsce – wyzwania i rekomendacje: Raport Komisji Ekspertów ds. Osób Starszych na podsumowanie VII kadencji RPO. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. 2020. doi: 10.5604/01.3001.0053.598.   Google Scholar

Escourrou E, Laurent S, Leroux J, Oustric S, Gardette V. The shift from old age to very old age: An analysis of the perception of aging among older people. BMC Prim Care. 2022;23:3. doi: 10.1186/s12875-021-01616-4. DOI: https://doi.org/10.1186/s12875-021-01616-4   Google Scholar

Straś-Romanowska M. Późna dorosłość. W: Trempała J, editor. Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2011:326-351.   Google Scholar

Brzezińska A, Janiszewska-Rain J. W poszukiwaniu złotego środka: rozmowy o rozwoju człowieka. Kraków: Znak; 2005.   Google Scholar

Kowalewska A, Jaczewski A, Komosińska K, Problemy wieku starczego. W: Fabiś A, editors. Seniorzy w rodzinie, instytucji i społeczeństwie. Sosnowiec: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu; 2005:19-20.   Google Scholar

Dyrda J. Integralność czy rozpacz: wymiary starości w koncepcji E.H. Eriksona. W: Buliński L, editor. Realność złego starzenia się: poza polityczną i społeczną powinnością. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek; 2015.   Google Scholar

Sobków A. Wpływ starzenia się na podejmowanie decyzji. Decyzje. 2011;15:23-42.   Google Scholar

Molęda A. Mózg seniora – wpływ doświadczenia życiowego na funkcje poznawcze [= Senior brain – the influence of life experience on cognitive functions]. Med Pr. 2024;75(3):279-285. doi: 10.13075/mp.5893.01518. DOI: https://doi.org/10.13075/mp.5893.01518   Google Scholar

Byczewska-Konieczny K. Jak starzeje się umysł: o funkcjonowaniu poznawczym osób starszych i jego zróżnicowaniu indywidualnym. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.   Google Scholar

Dudek D, Cyranka K. Depresja. W: Gąsowski J, Piotrowicz K, editors. Geriatria: wybrane zagadnienia. Kraków: Medycyna Praktyczna; 2020:221-235.   Google Scholar

Jodzio K. Diagnostyka neuropsychologiczna w praktyce klinicznej. Warszawa: Difin; 2011.   Google Scholar

Wolińska JM. Wybrane aspekty funkcjonowania pensjonariuszy Domu Pomocy Społecznej w wieku późnej dorosłości. Ann UMCS XXII Sect J. 2009;22:69-78.   Google Scholar

Jaczewski A. Biologiczne i medyczne podstawy rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”; 2005.   Google Scholar

Łój G. Osobowościowe korelaty poczucia bezpieczeństwa u osób starszych. Prace Nauk WSP w Częstochowie. Seria: Psychologia. 1998;7:57-75.   Google Scholar

Kaleta K, Jaśkiewicz A. Szanse rozwoju w okresie późnej dorosłości. Rozdział 4: Miłość i bliskie związki w okresie późnej dorosłości. Poznań: Wyd. Fundacji Humaniora; 2007;1-17.   Google Scholar

Gulin W. Wybrane społeczne uwarunkowania starzenia się i starości w Polsce. Gerontol Pol. 2019;27:300-306.   Google Scholar

Bonk E, Retowski S. Emerytura – ulga czy udręka? Postrzeganie emerytury na przykładzie słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Gerontol Pol. 2013;21(1):25-31.   Google Scholar

Ziębińska B. Pomoc społeczna w starzejącym się społeczeństwie. ZNKUL. 2022;65(4):39-61. doi: 10.31743/znkul.14453. DOI: https://doi.org/10.31743/znkul.14453   Google Scholar

Kowalewska A, Jaczewski A, Komosińska K. Problemy wieku starczego. W: Fabiś A, editor. Seniorzy w rodzinie, instytucji i społeczeństwie. Sosnowiec: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu; 2005:19-20.   Google Scholar

Derbis R. Wiek a inne wyznaczniki poczucia jakości życia. W: Rogala S, editor. Wybrane problemy procesu starzenia się człowieka: materiały z konferencji naukowej “Psychologiczno-społeczne uwarunkowania procesu starzenia się człowieka”. Opole: Wydawnictwa Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji; Wydawnictwo Instytut Śląski; 2007:6-14.   Google Scholar

Evans C. Exploring the relationship between cognitive style and teaching. Educ Psychol. 2004;24(4):509-531. DOI: https://doi.org/10.1080/0144341042000228870   Google Scholar

Kielar-Turska M. Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia. W: Strelau J, editor. Psychologia: podręcznik akademicki. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; 2004:324-329.   Google Scholar

Erikson E. Tożsamość a cykl życia. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka; 2004.   Google Scholar

Dyakin V, Dyakina-Fagnano N, Mcintire L, Uversky V. Fundamental clock of biological aging: Convergence of molecular, neurodegenerative, cognitive and psychiatric pathways: Non-equilibrium thermodynamics meet psychology. Int J Mol Sci. 2021;23(1):285. doi: 10.3390/ijms23010285. DOI: https://doi.org/10.3390/ijms23010285   Google Scholar

Kübler-Ross E. Rozmowy o śmierci i umieraniu. Poznań: Media Rodzina; 2021.   Google Scholar

Harwas-Napierała B, Trempała J. Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2001.   Google Scholar

Hill RD. Pozytywne starzenie się. Warszawa: Wydawnictwo Laurum; 2009:42-52, 89-99.   Google Scholar

Opublikowane

2025-12-22

Jak cytować

Stefańska, A. (2025). Portret psychologiczny osoby starszej – doświadczanie straty w późnej dorosłości. Health Promotion & Physical Activity, 32(3), 20–27. https://doi.org/10.55225/hppa.688

Numer

Dział

Artykuł przeglądowy