Długoterminowe zmiany struktury makrozoobentosu i jakości wód górnego biegu rzeki Jasiołki (Polska południowa) w latach 2014, 2018 i 2025
DOI:
https://doi.org/10.55225/sti.699Słowa kluczowe:
rzeka Jasiołka, makrozoobentos, indeks BMWP-PL, indeks Margalefa, jakość wódAbstrakt
W artykule przedstawiono wyniki długoterminowego monitoringu jakości wód górnych partii rzeki Jasiołka (Polska Południowa) na podstawie makrozoobentosu. Badania terenowe przeprowadzono w maju 2025 roku na pięciu stanowiskach, a uzyskane dane porównano z wynikami historycznymi z lat 2014 i 2018 oraz z danymi z referencyjnych rzek karpackich: Ropy i Wisłoki. Do oceny stanu ekologicznego wykorzystano metody biologiczne: indeks biotyczny BMWP-PL oraz indeks różnorodności Margalefa. Odnotowano występowanie makrobezkręgowców należących łącznie do 38 rodzin. Oceny jakości wód uzyskane za pomocą obu indeksów były spójne. Umożliwia to klasyfikację badanego odcinka Jasiołki w większości do I klasy (jakość bardzo dobra). Analiza długoterminowa wykazała stabilność wysokiej jakości wód w badanym okresie. Jakość wód Jasiołki jest zbliżona do Ropy, ale wyraźnie lepsza niż Wisłoki, co wskazuje na mniejszą presję antropogeniczną w jej zlewni. Wyniki biomonitoringu korelują pozytywnie z historycznymi badaniami parametrów fizykochemicznych, co oznacza, że w skali wielolecia Jasiołka nie podlega presjom lub są one niskie.
Statystyka pobrań
Bibliografia
Klich M, Klich S. Wstęp. W: Klich M, Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Jasiołki. Tarnów: Wydawnictwa Akademii Nauk Stosowanych; 2022. s. 6–11. Google Scholar
Klich M, Klich S, Franczak P. Ogólna charakterystyka źródlisk i górnych partii Jasiołki – teren badań oraz obszarowe formy ochrony przyrody. W: Klich M, Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Jasiołki. Tarnów: Wydawnictwa Akademii Nauk Stosowanych; 2022. s. 12–77. Google Scholar
Klich M, Klich S. Analiza zagrożeń przyrody obszaru górnego odcinka Jasiołki. W: Klich M, Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Jasiołki. Tarnów: Wydawnictwa Akademii Nauk Stosowanych; 2022. s. 196–206. Google Scholar
Kołodziejczyk A, Koperski P, Kamiński M. Klucz do oznaczania słodkowodnej makrofauny bezkręgowej: dla potrzeb bioindykacji stanu środowiska. Warszawa: Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska; 1998. Google Scholar
Dyrektywa 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 roku ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej. Dz. Urz. UE L 327 z 22.12.2000. Google Scholar
Korycińska M, Królak E. The use of various biotic indices for evaluation of water quality in the lowland rivers of Poland (exemplified by the Liwiec River). Polish Journal of Environmental Studies. 2006;15(3):419–428. Google Scholar
Korycińska M, Królak E. The use of BMWP-PL index for assessment of water quality in the lowland Liwiec Riwer and its longest tributaries (central-eastern Poland). Archives of Environmental Protection. 2007;33(3):37–52. Google Scholar
Klich M, Klich S. Makrozoobentos źródlisk i górnych partii Jasiołki. W: Klich M, Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Jasiołki. Tarnów: Wydawnictwa Akademii Nauk Stosowanych; 2022. s. 168–183. Google Scholar
PN-EN 16150:2012E: Jakość wody – Wytyczne do proporcjonalnego wielośrodowiskowego pobierania makrobezkręgowców z płytkich rzek. Warszawa: Polski Komitet Normalizacyjny; 2012. Google Scholar
Kolada A, redakcja. Podręcznik do monitoringu elementów biologicznych i klasyfikacji stanu ekologicznego wód powierzchniowych: aktualizacja metod. Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska; 2020. Google Scholar
Kołodziejczyk A, Koperski P. Bezkręgowce słodkowodne Polski: klucz do oznaczania oraz podstawy biologii i ekologii makrofauny. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego; 2000. Google Scholar
Tończyk G, Siciński J, redakcja. Klucz do oznaczania makrobezkręgowców bentosowych dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska; 2013. Google Scholar
Panek P. Wskaźniki biotyczne stosowane w monitoringu wód od czasu implementacji w Polsce Ramowej Dyrektywy Wodnej. Przegląd Przyrodniczy. 2011;22(3):111–123. Google Scholar
Kownacki A, Soszka H. Wytyczne do oceny stanu rzek na podstawie makrobezkręgowców oraz do pobierania prób makrobezkręgowców w jeziorach. Warszawa: Instytut Ochrony Środowiska; 2004. Google Scholar
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 roku w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych. Dz.U. z 2021 roku, poz. 1475. Google Scholar
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 roku w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych. Dz.U. z 2016 roku, poz. 1187. Google Scholar
PN-EN ISO 10870:2014-04: Jakość wody – Wytyczne dotyczące wyboru metod i stosowania systemów klasyfikacji do oceny stanu biologicznego wód na podstawie makrozoobentosu. Warszawa: Polski Komitet Normalizacyjny; 2014. Google Scholar
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 roku w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych. Dz.U. z 2011 roku, nr 257, poz. 1545. Google Scholar
Klimaszyk P, Trawiński A. Ocena stanu rzek na podstawie makrobezkręgowców bentosowych. Indeks BMWP-PL. Poznań: Zakład Ochrony Wód Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza; 2007. Google Scholar
Tomasiewicz A, Wojtaś K, Urbaś N. Makrobentos źródlisk i górnych partii Ropy. W: Klich M, Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Ropy – lewobrzeżnego dopływu Wisłoki. Tarnów: Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej; 2017. s. 116–127. Google Scholar
Klich M, Klich S. Makrozoobentos źródlisk i górnych partii Wisłoki. W: Klich M. Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Wisłoki. Tarnów: Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie; 2019. s. 187–199. Google Scholar
Klich S, Klich M. Podstawowe zagrożenia przyrody obszaru górnego odcinka Wisłoki. W: Klich M. Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Wisłoki. Tarnów: Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie; 2019. s. 230–235. Google Scholar
Franczak P, Klich, Klich S. Parametry fizykochemiczne wody górnej Jasiołki. W: Klich M, Klich S, redakcja, Franczak P. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Jasiołki. Tarnów: Wydawnictwa Akademii Nauk Stosowanych; 2022. s. 184–195. Google Scholar
Doroż Ł, Jędrocha A. Parametry fizykochemiczne. W: Klich M, Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Ropy – lewobrzeżnego dopływu Wisłoki. Tarnów: Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej; 2017. s. 47–62. Google Scholar
Franczak P, Klich M, Klich S. Parametry fizykochemiczne wody górnej Wisłoki. W: Klich M. Klich S, redakcja. Waloryzacja przyrodnicza obszaru źródliskowego i górnych partii rzeki Wisłoki. Tarnów: Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie; 2019. s. 187–199. Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Mariusz Klich, Karolina Falasa, Anna Matras, Amelia Michalska, Natalia Suda
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
